Finansal Sözlük

Faaliyet maliyet havuzu, faaliyet tabanlı maliyetleme (ABC) yönteminde, benzer faaliyetlerin maliyetlerini toplamak için kullanılan gruplamadır. Ürün veya hizmet maliyetlerini daha doğru hesaplamaya yardımcı olur. Avantajları: - Maliyetlerin daha doğru dağıtılmasını sağlar. - Karlılık analizini iyileştirir. Dezavantajları: - Uygulaması karmaşıktır. - Yüksek veri toplama maliyeti vardır.

Faaliyet oranları, bir şirketin varlıklarını ne kadar verimli kullandığını ölçen finansal oranlardır. Stok devir hızı, alacak devir hızı ve aktif devir hızı bu oranlara örnektir. Formül Örneği: Stok Devir Hızı = Satılan Malın Maliyeti / Ortalama Stok Avantajları: - Şirketin operasyonel verimliliğini gösterir. - Yatırımcıların şirket performansını değerlendirmesine yardımcı olur. Dezavantajları: - Oranların yorumlanması sektöre göre değişebilir.

Faaliyet tabanlı yönetim (Activity-Based Management), işletme hedeflerini destekleyen süreçlere ve faaliyetlere odaklanarak yönetim kararları alınmasını sağlayan bir yaklaşımdır.

Fakeout, alım satım yapanların piyasada yeni trendin ortaya çıktığını düşünmeleri için kandıran, aslında öyle olmayan ani ve geçici harekettir. Fakeout Nedir? Fakeout; finans ve alım satım işlemlerinde, piyasa hareketinin belirli yönde kırılıyor gibi göründüğü, ancak daha sonra rotayı hızla tersine çevirerek hareket ettiği durumu tanımlamak için kullanılan terimdir. Diğer bir deyişle fakeout, alım satım yapanların piyasada yeni trendin ortaya çıktığını zannetmelerine neden olan ani ve geçici harekettir. Piyasa duyarlılığında yaşanan ani değişimler, beklenmedik ekonomik verilerin açıklanması veya hızlı likidite değişiklikleri "fakeout" yaşanmasına neden olur. Yanlış sinyal üzerinden pozisyon alan tüccarların sinir bozucu biçimde önemli kayıplar yaşamalarına neden olabilirler. Fakeout Nasıl Anlaşılır? Piyasada fakeout yaşandığını anlamak için şu yöntemler izlenebilir: Fakeout Döneminde Nasıl Alım Satım Yapılır? Fakeout döneminde alım satım zorlu ve öngörülemeyen bir süreç olabilir. Haliyle başarı elde etmenin kesin yolu yoktur. Yine de, fakeout döneminde alım satım yapmak için sıklıkla kullanılan bazı stratejiler var:

Fayda-maliyet oranı (Benefit-Cost Ratio - BCR), bir projenin toplam faydasının, toplam maliyetine oranıdır. Formül: BCR = Toplam Fayda / Toplam Maliyet Türkiye’de kamu altyapı yatırımlarında, kalkınma projelerinde ve özel sektör yatırımlarında kullanılır. Oranın 1’in üzerinde olması projenin ekonomik olarak kârlı olduğunu gösterir.

Fayda-maliyet oranı (Benefit-Cost Ratio - BCR), bir yatırım veya projenin beklenen faydalarının, maliyetlerine oranıdır. Türkiye’de kamu yatırımlarında ve özel sektör projelerinde kullanılmaktadır. Formül: BCR = Toplam Fayda / Toplam Maliyet

"Fiat on-ramp", itibari veya geleneksel para (fiat) ile kripto para alma yöntemidir. Fiat On-Ramp Nedir? Sistem esasen, fiat para birimini kripto paraya dönüştürmenize izin verir. Genellikle borsa olarak tanımlanan bu platformlar, fiat para ile kripto arasındaki işlemi mevcut piyasa oranlarına dayandırarak gerçekleştirir. Gerçekte, kripto para birimi dahil olmak üzere blockchain varlıklarını elde etmek için üç farklı yöntem kullanılabilir: İlk olarak, madencilik yapabilirsiniz. Bilgi işlem gücünüzü blockchain ağına sunabilir, karşılığında kripto para veya token alabilirsiniz. Ayrıca, çeşitli mal veya hizmetler satabilir, çabanızın veya ürününüzün karşılığında ödemenizi kripto para cinsinden kabul edebilirsiniz. Elbette bu seçenekler herkese uygun olmayabilir. Haliyle üçüncü yöntem olan "fiat on-ramp", nakit para kullanarak kripto para birimlerini satın almaya olanak tanır. Tek yapmanız gereken çevrim içi bir borsayı veya fiziksel kripto ATM'sini ziyaret etmek ve itibari para biriminize eş değer tutarda kripto para birimiyle takas etmektir. Türkçede "geçiş rampası" gibi bir anlama gelen "on-ramp" tabirinin kullanılmasının nedeni, işlemin ardından kripto ekosisteminin tamamına erişmeyi mümkün kılmasıdır. Ayrıca, "on-ramp" modelinin tam tersi olan kripto para "off-ramp" sistemi bulunur. Bu, kripto paralarınızı itibari para birimine dönüştürmenize, ürün veya hizmet alabilmenize olanak tanır. Önceki senaryoda, kripto para ekosistemine girmeye çalışan bir kullanıcı olarak "on-ramp" sistemini kullandınız, ancak ya çıkmak isterseniz? İşte bu noktada devreye "off-ramp" giriyor. İtibari para birimleri, dünyanın birçok yerinde hala satın alma veya ödeme gerçekleştirmenin ilk akla gelen yolu olduğu için, bu yöntemi kullanarak yeniden fiat birimlerine dönebilirsiniz.

Fiili yetki, bir çalışanın veya yöneticinin şirket adına hareket etme konusunda resmi olarak verilmiş yetkisini ifade eder. Hukuki işlemlerde bağlayıcılığı vardır. Avantajları: - Şirket faaliyetlerinde net sorumluluk alanı sağlar. - Hukuki güvence oluşturur. Dezavantajları: - Yetki kötüye kullanılabilir. - Yanlış kararlar şirketi bağlayabilir.

Fırsatçı satın alma (Bargain Purchase), bir şirketin gerçeğe uygun değerinin altında bir bedelle satın alınması durumudur. Türkiye’de TFRS 3 İşletme Birleşmeleri standardı kapsamında muhasebeleştirilir. Bu tür satın alımlar, satın alan şirket için muhasebede kazanç yaratır.

Flama formasyonu (Pennant Pattern), teknik analizde güçlü bir fiyat hareketinden sonra kısa süreli üçgen benzeri bir daralma ile oluşan ve ardından trend yönünde devam eden formasyondur. Türkiye’de Borsa İstanbul yatırımcıları tarafından sıkça kullanılır. Flama formasyonu, bayrak formasyonuna benzer ancak daha kısa vadeli bir konsolidasyon gösterir.

Flaş kredi, aynı işlem veya blok içinde belirli miktarda likiditenin ödünç alındığı ve geri ödendiği işlemdir. Flaş Kredi Nedir? Flaş kredi saldırganları, blockchain kurallarına bağlı kalacak biçimde piyasayı bozacak yeni yollar bulmaya odaklanır.

Flaş kredi saldırıları, kötü niyetli aktörlerin akıllı sözleşmeleri istismar etmesi sonucunda meydana gelir. Flash Loan Attack (Flaş Kredi Saldırısı) Nedir? Esasen bu tür kötü niyetli faaliyetler son derece karmaşıktır ve gerçekleştirilmesi zordur, ancak siber suçluların bir şekilde bu girişimleri başarıyla gerçekleştirdikleri senaryo bulunur. Aynı platformda daha önce de flaş kredi saldırısı gerçekleşmişti. Flaş kredi saldırganı, merkeziyetsiz kredi uygulaması dYdx üzerinden ödünç para aldı ve bu flaş krediyi hem Compound hem de Fulcrum'a gönderdi. Saldırgan, Fulcrum üzerinde Wrapped Bitcoin'e (WBTC) karşı kısa ETH pozisyonu alırken Compound üzerinden de WBTC çekti. Fazla ayrıntıya girmeden anlatmak gerekirse, Fulcrum'un WBTC satın alması etkisiyle WTBC'nin fiyatı yükseldi. Flaş kredi saldırganı WBTC'lerini Uniswap üzerinde takas edip borcunu ödedi ve kalan ETH ile kayıplara karıştı.

Ethereum'un piyasa değeri bakımından Bitcoin'i geçtiği varsayımsal bir senaryodur. Flippening Ne Zaman Gerçekleşecek? Genellikle, piyasada gerçekleşen işlemlerin toplam büyüklüğü bakımından Ethereum'un Bitcoin'i geride bıraktığı düşünülse de, iki blockchain ağının karşılaştırılabileceği birkaç farklı ölçüm var. Ethereum, bu kıyaslamaların bazılarında Bitcoin'i çoktan geçti. Örneğin, bu yazının hazırlandığı Ekim 2022 itibarıyla Ethereum, Bitcoin'den çok daha fazla işlem sayısına sahipti. Öyle ki, Ethereum işlem sayısı, Bitcoin ağının yüzde 500'ü kadardı. Başka bir kıyas, Ethereum'un Bitcoin'i katlamayı başardığı blockchain ağında üretilen toplam işlem ücretleri konusunda yapılabilir. 2021 boğa piyasası sırasında işlem hacmi bakımından Bitcoin'i kısa süreliğine geride bıraktı, ancak o zamandan sonra yeniden geride kaldı. Bu yazının hazırlandığı sırada Ethereum'un Bitcoin'i geçemediği diğer kategoriler şunlardı: Flippening Mümkün mü? Her iki kullanım senaryosunun sonucunda, dijital petrolün mü, yoksa dijital altının mı daha fazla talep göreceğine piyasa karar verecek. Flippening Nasıl Gerçekleşecek? Varsayımsal bir süreç olan flippening vakasının, sadece 1 ETH'nin 1 BTC'den daha değerli olacağı anlamına gelmediğini anlamak önemlidir. Bitcoin dolar bazında hala daha değerli olabilir, ancak ağ üzerindeki tüm para birimlerinin toplam değeri tersine dönebilir. Kimileri ise Bitcoin'i 2000'lerin başında ilk akla gelen web sitesi konumundaki Yahoo ile karşılaştırıyor. Bu uzmanlar, akıllı sözleşme blockchain ağının kaçınılmaz biçimde daha fazla kullanılacağını ve Bitcoin'in sonunda zirveyi kaybedeceğini düşünüyor. Sektör uzmanlarından biri şöyle diyor: "Flippening sürecinin gerçekleşmesi kaçınılmaz. Asıl soru şu: Olayın ardından Ethereum birinci sıradaki yerini koruyacak mı?"

İngilizce "Fear of Missing Out (Kaçırma Korkusu)" anlamına gelen kısaltmadır. FOMO Nedir? "Kaçırma Korkusu" ifadesinin kısaltması olan FOMO, çok hızlı biçimde alım satım kararı alınmazsa eldeki fırsatın kaçacağı endişesini ifade etmek için kullanılır. Temel fikir, olası gecikmenin potansiyel fırsatların kaçmasına zemin hazırlaması üzerine kurulmuştur. Örneğin, henüz satın almadığınız bir kripto paranın değeri artarsa içinizi FOMO kaplayabilir. Yukarı yönlü yeşil çizgi kimilerini paniğe sürükler. Fiyatın yükselmeye devam edeceği düşüncesi, o para birimini almak için insanların birbiriyle yarışmasına neden olabilir. Büyük kazanç ihtimali, herkesin istemesi ama henüz sahip olamaması veya erken dönemde yatırım yapamama endişesi fiyat değişimlerinde itici güç haline gelebilir. Elbette kripto para alım satım işlemleri söylenti veya duygu oyunu şeklinde işler. Haliyle FOMO, yatırımcıların neyi alacağı, satacağı veya elinde tutacağına karar vermesinde önemli rol oynar. FOMO, kimilerinin piyasa değiştirmesine veya varlıklarını piyasadan tamamen çekip kendi soğuk cüzdanına koymasına bile yol açabilir. FOMO, genellikle çok kâr getirecek kripto para birimini kaçırma korkusu için kullanılıyor olsa da bunun tersi de geçerlidir. Kripto para birimleri tüm zamanların en yüksek seviyelerine çıktığı dönemlerde al sat yapanlar, nakde dönmeyi isteyebilir ve bu durum, diğer oyuncuların da aynı yola girmesine neden olabilir. Hareketsiz beklerseniz, fiyat düşerken satmak durumunda kalabilirsiniz ve haliyle zirve değerden satmayıp büyük bir kâr kaçırmış olabilirsiniz. Kripto dünyasında her an her şey yaşanabilir.

Fon dağıtım oranı (Allocation Rate), bireysel emeklilik veya yatırım fonlarına yatırılan tutarın, katılımcı adına fonlara yönlendirilen kısmını gösteren orandır. Türkiye’de BES sisteminde yaygın olarak kullanılır. %100'ün altındaki oranlar giriş aidatı, yönetim gideri gibi kesintilerden kaynaklanabilir.

Form 1099-MISC, ABD Gelir İdaresi (IRS) tarafından işletmelerin yıl içinde yaptıkları belirli ödemeleri raporlamak için kullanılan bir formdur. Bu ödemeler arasında kira, telif, ödüller, sağlık hizmeti ödemeleri ve avukat ödemeleri gibi çeşitli kalemler bulunur. 2020’den itibaren çalışan olmayanlara yapılan hizmet ödemeleri Form 1099-NEC ile raporlanmaktadır; bu nedenle 1099-MISC daha çok diğer çeşitli ödemeler için kullanılmaktadır. Form, belirli eşik değerler aşıldığında düzenlenir ve hem IRS’ye hem de ödeme yapılan kişiye iletilir. Formun kutularında farklı ödeme türleri belirtilir; örneğin, Kira (Box 1) ve Telif (Box 2).

Fraud Proof, Optimistic Rollup (OR) kullanan merkeziyetsiz ortamda bağ işlevi gören teknolojik bir yöntemdir.

Front Running, gelecekte gerçekleşecek bir işlem hakkında bilgi sahibi olan kişinin kendi işlemini sıraya eklemesidir. Front Running Nedir? Genellikle ağ üzerindeki etkinliklerden sorumlu olanlar Front Running yeteneğine sahiptir. Henüz doğrulanmamış işlemler hakkında bilgi sahibi olan tam düğüm (full node) operatörleri bunu gerçekleştirebilir. Merkezi borsalar da Front Running yapabilir. Ancak bu durum, kendi müşterilerini kandırmak ve çıkarlarına aykırı hareket etmek anlamına gelir. Front Running, farklı yöntemlerle de gerçekleştirilebilir. Potansiyel olarak kârlı bir sözleşmeye dair önceden bilgi edinerek Front Running yapılabilir. Diğer saldırı türleri arasında yer değiştirme, yerleştirme ve bastırma yer alır. Yer değiştirme saldırısında, kötü niyetli aktör gerçek bir işlemi kendisininkiyle değiştirir. Orijinal işlem geçerliliğini sürdürse de, amaçlandığı şekilde olumlu etki elde edemeyebilir. Öte yandan ekleme saldırısında, elde varlık tutmadan kâr elde etmek amacıyla iki işlem arasına gerçek bir işlemi sıkıştırılır. Bastırma saldırısı ise, farklı kullanıcıların işlem gerçekleştirmesini geciktirmek için yapılır. Geciktirme süreci ortadan kalktığında, Front Running yapan kişi artık bastırılmış işlemden endişe duymaz.

Gözlem yapmak ve konulmuş kuralları uygulamak için tüm blockchain geçmişini indiren düğümlerdir. Tam Düğüm (Full Node) Nasıl Çalışır? Tam düğümler, blockchain geçmişinin tamamını güvence altına alarak kritik bir amaca hizmet eder. Muhafaza edilen bu kayıt, yıkıcı ölçekte bir sorun yaşanması durumunda dahi blockchain ağının yeniden yapılandırılmasını sağlar. Zincir geçmişinin hiç bozulmamış kaydına sahip bir tam düğüm, diğer tüm düğümler yok edilse bile Bitcoin ağını geri yüklemek için yeterli olacaktır. Bu sayede, zincirin merkeziyetsiz biçimde çalışmasına önemli ölçüde katkıda bulunurlar. Tam düğümlerin sayısı ve birbirinden farklı yerlerde konuşlanması, blockchain ağının ne denli merkeziyetsiz olduğunu kanıtlayan bir ölçüttür.

Fully Homomorphic Encryption (Tamamen Homomorfik Şifreleme), şifrelenmiş veriler üzerinde rastgele hesaplama yapmaya olanak tanıyan şema türüdür. Tamamen Homomorfik Şifreleme Nedir? Bu yöntem, büyük miktarda verinin işlenmesinin gerekli olduğu, ancak hassas veya özel bilgilerin üçüncü taraflardan gizli tutulması gereken bulut bilgi işlem ve büyük veri analitiği gibi kullanım senaryolarında fazlasıyla işe yarar. Fikir baştan kulağa imkansız gelebilir. Nasıl olur da, verilerin şifresi çözülmeden toplama ve çarpma gibi işlemler yapılabilir ki? Bilindiği üzere geleneksel şifreleme şemalarında şifreleme ve çözme anahtarları ayrıdır. Haliyle şifreli veriler üzerinde işlem yapmak için önce bunların çözülmesi gerekir. Tamamen homomorfik şifreleme (FHE) sayesinde, farklı bir şifreleme anahtarınız daha olur. Bu sayede, geleneksel şemaların aksine, şifre çözülmeden düz metin üzerinde hesaplama yapılabilir. Hesaplama yapan tarafa ifşada bulunmadan hassas veriler üzerinde hesaplama yapılmasına izin veren, son derece yararlı yöntemdir. Örneğin, tamamen homomorfik şifrelenmiş tıbbi bilgilerden oluşan bir veri tabanı düşünelim. Belirli semptomları olan hastaların tedavi edilip edilmediğini belirlemek için veri tabanında sorgulama yapmak isteyen doktora uygun şifreleme anahtarı verilebilir. Bu sayede doktor, veri tabanındaki gerçek verilere erişmeden hastalar hakkında yüzeysel bilgi edinebilir. Şifrelenmiş veriler üzerinden hesaplama yapma imkanı açısından homomorfik şifrelemenin kısmi, az, tam kademeli ve tamamen homomorfik şifreleme olmak üzere farklı türleri bulunur. Kısmi ve az homomorfik yapılarda, şifrelenmiş veriler üzerinde yalnızca belirli türlerde ve sınırlı sayıda işlem yapmaya izin verilir. Tamamen homomorfik şifreleme ise, şifreli veriler üzerinde hiçbir sınır olmadan işlem desteği sunar. Ayrıca bu işlemler istenildiği kadar tekrarlanabilir. FHE hala geliştirilme aşamasında ve son kullanıcı tarafından erişilebilir değil. Genel kullanıma açılmadan önce üzerinde çok fazla araştırma yapılması gerekli.

Herhangi bir kripto para veya tokenin kendisiyle özdeş diğer kripto para veya tokenle değiştirilebilmesidir. Fungible (Değiştirilebilir) Ne Demek? Değiştirilebilirlik, para biriminin standart değerini koruma yeteneğini ifade eden bir terimdir. Varlığın tek tip kabule sahip olması beklenir. Yani, bahsi geçen para biriminin her bir örneğinin, kendine eş değer diğer tüm parçalarla aynı sayılması gerekir. Söz gelimi ons altının farklı bir ons altına eş değer sayılması dolayısıyla altın değiştirilebilir (fungible) varlık sınıfına girer. Ancak bazı durumlarda bu durum geçerli olmayabilir. Değiştirilebilir varlığa seri numarası veya benzeri tanımlayıcı işaretler eklendiğinde değiştirilebilirlik özelliğini kaybedebilir. Aynı örnekten gidersek, külçe altının üzerine rakamlar eklerseniz, başka bir külçe altına kıyasla ayırt edilebilir hale gelir. Daha net bir açıklama için, New York Federal Rezerv Bankası örneği verilebilir. Banka, merkez bankalarının yanı sıra dünyanın dört bir yanındaki hükümetlere altın saklama hizmeti sunar. Kurum, külçe altınların tamamını hassasiyetle tartar ve tüm altınları yer altı mahzeninde saklar. Her külçede saflık işaretleri yer alır. Bu işaretler, külçenin özgünlüğünü belirlemek için kullanılır.