Finansal Sözlük

Layer 0, blockchain sisteminin altında çalışan ağ yapısıdır. Blockchain ekosisteminin temelini oluşturan protokol, bağlantı, donanım ve madenci gibi unsurlardan meydana gelir. Layer 0 Nedir? Blockchain protokolleri arasında çalışan ilk katman olan Layer 0, birbirine bağlı değer zincirleri oluşturmak adına diğer protokollerle sorunsuz biçimde entegre olduğu gibi, akıllı sözleşmelere daha güçlü ve gelişmiş bir alternatif sunar. Blockchain tabanlı çözümlerin en büyük sorunlarının başında ölçeklenebilirlik gelir. Layer 0 protokolleri ise veri doğrulama, kullanıcıya özel ödül yapılarının ayarlanması, sarılı (wrapped) dijital para oluşturma ve daha birçok özellik dahil olmak üzere çeşitli kullanım senaryolarına sahiptir. BTC, ADA ve ETH gibi birinci katman (Layer 1) protokolleriyle çalışabilme yeteneğine sahip bir kök katman görevi görür. Operatörler, Layer 0 protokolünü kullanarak Bitcoin ve Ethereum dahil olmak üzere çeşitli düğümler (node) üzerinden hızlı biçimde röle ağları meydana getirebilir. Ekosistemdeki ölçeklenebilirlik ikilemini çözmek adına, mevcut blockchain ağlarında çalışan temel protokollerde değişiklik yapmaya gerek duymadan, benzersiz bir yaklaşım sunar. Layer 0 protokolü, ölçeklenebilirlik sorunlarını çözmenin yanı sıra, blockchain tabanlı girişimler ve merkeziyetsiz uygulamalar (dApp) oluşturma; veri şemaları ve kaynaklarını doğrulama; kripto para üretme; benzersiz iş yapısı ve ölçümlerini programlamaya da olanak tanır. Layer 0 Nasıl Çalışır? Layer 0 protokolü, kullanıcı tanımlı işlevlere dayalı biçimde veri doğrulayan bir dizi durum kanalından (state channels) meydana gelir. Donanım, sunucu ve bilgisayar sistemlerinin yanı sıra, düğüm (node) ve düğümlere bağlı herhangi bir cihaz da bu katmanın bir parçası olabilir. Ağ topolojisini optimize etmek için; İş İspatı (Proof of Work), Hisse İspatı (Proof of Stake), Faaliyet İspatı (Proof of Activity), Saygın Gözlem İspatı (Proof of Reputable Observations) ve Yönlendirilmiş Asiklik Grafik (DAG) gibi çeşitli konsensüs algoritmalarını ve eşler arası (P2P) sistemleri destekler. Layer 0; ölçeklenebilirlik, tarafsızlık ve uyarlanabilirlik gibi önde gelen üç blockchain özelliğini destekleyerek blokları şifreler. Ayrıca P2P yöntemiyle aktarım yaparak blok kaynağını gizler. Yerel tokenler, kullanıcıların HGTP içindeki ekosisteme katkıda bulunmaları için motive etmek ve sürdürülebilirlik sağlamak için ekonomik teşvikler sunar. Böylece tüm katılımcıların emeklerinin karşılığını eşit biçimde aldıkları bir kazan-kazan ortamı oluşturan çekirdek mutabakat katmanı şeklinde hizmet eder. Layer 0 protokolü kullanan bir işletme kurmak istiyorsanız, platformun yerel tokenini stake etmeniz veya satın almanız gerekir. Blockchain ağı içinde ilgili tokenleri edinen kullanıcılar; Layer 0 ekosistemine, veri açısından zengin hizmetlere, yenilikçi çözümlere ve var olan ürünlere tam erişim elde edecektir. Gerekli tokenleri edindikten sonra benzersiz tokenler üretmek, iş mantığı oluşturmak, ödül yapıları meydana getirmek, verileri doğrulamak ve çok daha fazlasını gerçekleştirmek mümkün olacaktır.

Leasing’de alım opsiyonu (Bargain Purchase Option), kiracının finansal kiralama süresi sonunda kiralanan varlığı piyasa değerinin altında bir bedelle satın alma hakkını ifade eder. Türkiye’de finansal kiralama sözleşmelerinde sıkça kullanılır. Bu opsiyon, kiracıya varlığı düşük maliyetle edinme imkanı sağlar.

Tasfiye; varlık veya kripto para biriminin itibari para veya eş değerlerine dönüştürülmesi anlamına geliyor. Likidasyon veya Tasfiye Nedir? Bazı durumlarda zorunlu tasfiye, yatırımcının fiili hissesinin tükenmesi öncesinde gerçekleşir ve bunun için ücret tahsil edilir. Ancak Binance gibi marj ticaret platformları, kullanıcıların kaldıraçlı pozisyon açmadan önce tasfiye tutarını hesaplamalarına olanak tanıyan araçlar sunar. Çoğunlukla tasfiye fiyatı, pozisyon büyüklüğü, kaldıraç miktarı ve hesaptaki bakiyeye bağlıdır. Marj ticaretinin yanı sıra vadeli işlem piyasasında da tasfiye yaşanabilir. Öte yandan, yatırımcılar kripto varlıklarını kendi gerekçeleriyle nakde çevirmeye karar verirlerse, buna da gönüllü tasfiye denir.

Tasfiye işlemlerinin üst üste birikerek ani fiyat değişikliğine neden olmasıdır. Likidasyon Dalgası (Cascading Liquidation) Nedir? Çoğu kredi protokolü, piyasa fiyatının düşmesi ve işlerin planlandığı şekilde gitmemesi durumuna karşı, kredileri karşılamak için teminatın bir kısmını satar. Ne yazık ki, bu tasfiyeler gerçekleştiğinde satış baskısı da artar. Ayrıca, yeni dipler görüldükçe daha fazla kişi, tasfiyeye zemin hazırlayacak bileşik satış etkisi meydana getirir. Piyasadaki herkes aniden paniğe kapılır, çünkü borçlarını kapatmaları ve likidasyondan kaçınmaları gerekir. Art arda gelen tasfiyeler dalga etkisi oluşturur. Diğer para birimlerine de satış baskısı bulaşır ve bu paraların karşılığında verilen kredilerde tasfiyeler yaşanabilir. Likidasyon Dalgasından Korunma Yolları Likidasyon dalgasından korunmak için, ne pahasına olursa olsun kaldıraçlı işlemden kaçınmalısınız. Ne yaptığınızı ve ilgili tüm olası riskleri tam olarak bilmiyorsanız, bu yöntemden uzak durun.

Herhangi bir kripto para biriminin, genel piyasa fiyatı etkilenmeden kolayca alınıp satılabilmesidir. Likidite Nedir? Tam rekabetçi piyasada likidite, indirimli fiyat veya prim talep etme kabiliyetini azaltacaktır. Kripto para veya farklı bir varlık sınıfındaki aktif ticarette fiyat bozulmalarını önlemeye yardımcı olması nedeniyle bu durum gerçekleşir. Likit kripto para birimi, genellikle piyasa fiyatı civarında işlem görür. Dünyanın en likit piyasası olarak forex gösterilebilir. Bank for International Settlements verilerine göre, Nisan 2019 itibarıyla günde ortalama 6,6 trilyon dolar günlük işleme ulaşılmıştır. Diğer taraftan, emlak piyasasının likit olmadığı kabul edilir. Zira gayrimenkuller, çok sayıda evrak gerektirmesi ve birden fazla değişkene tabi olması nedeniyle hızlı biçimde satılamaz. Likit piyasalar genellikle kısa vadeli alım satım yapanlar tarafından tercih edilir. Zira likit olmayan piyasa, katılımcıların pozisyona girip çıkmasını çok zorlaştırır. Günümüzde Bitcoin işlem hacimleri, normal bir günde 10 milyarlara ulaşıyor ve 2014'ten bu yana önemli ölçüde yükseldi. Yine de bu durum, en büyük kripto para biriminin asla likidite sıkıntısı yaşamadığı anlamına gelmez. BTC fiyatının 2018 yılında çakıldığı esnada işlem hacimleri günde yaklaşık 5 milyar dolara kadar düşmüştü. Kitlesel benimseme artarsa ve sanal varlıklar değişim aracı olarak daha geniş ölçekte kabul edilirse kripto paraların likiditesi muhtemelen daha da artacaktır.

Liquid staking, kullanıcıların tokenlerini stake ederken bir yandan da DeFi ekosisteminde kullanmasına olanak tanır. Liquid Staking İşleminin Artıları Liquid staking, geleneksel stake etme işlemi ile karıştırılmamalıdır. Zira bu yöntem sayesinde benzersiz avantajlara erişilir. Liquid staking, DeFi protokollerinde ve blockchain ağlarında aynı miktarda sermaye ile daha fazla işlem yapılmasına olanak tanır. Düzenli stake etme yönteminde kilitlenen 1 dolar, DeFi protokolü içinde kalan ve kullanılamayan 1 dolar demektir. Dolayısıyla hem likidite miktarı hem de tokenin faydası azalır. Liquid staking sayesinde blockchain ekosistemleri, yatırılan sermaye karşılığında daha hızlı büyür. Liquid staking, normalde atıl kalan sermayeden de ek getiri elde etme olanağı sunar. Örneğin, bir blockchain yüzde X oranında stake getirisi sağlıyorsa, liquid staking yatırımcıları stake edilmiş sarılı tokenleri getiri sağlayan varlık şeklinde kullanarak yüzde Y ilave getiri elde edebilir. Kısacası, hem stake edenler hem de blockchain ağları için faydalıdır. Stake edenlerin yaşadığı en büyük sorunlardan biri kilitli fonlara erişememektir. Kripto para birimlerindeki fiyat oynaklığı göz önüne alındığında bu durum, stake getirisi elde ettikten sonra bile yatırımcıları istemedikleri durumda bırakabilir. Liquid staking sisteminde yatırımcılar, sermayelerine anında erişebilir. Bu durum, yüksek fiyat oynaklığı dönemlerinde hayati önem taşıyabilir. Liquid Stake Nerede Yapılır? Birkaç blockchain üzerinde liquid stake seçeneği mevcut: Fantom Üzerinde Liquid Staking Doğrulayıcı havuzları liquid tokenleri stake ediyor ve Staking Ödülleri (S-Reward) topluyor. Mutabakat kurallarına göre belirlenen S-Reward, toplam pay büyüklüğüne ve doğrulayıcı performansına bağlı biçimde belirleniyor. S-Reward, ağın güvenliğine verilen katkılarla orantılı biçimde ödeniyor.